abbonneer je op de RSS 
of via twitter @nickdemey
Meer dan één sector wordt geconfronteerd met de digitalisering van hun producten. Bedrijven die hiermee te maken krijgen zijn genoodzaakt hun business model te herzien. Het illegaal downloaden van muziekalbums kennen we ondertussen allemaal maar wat als tieners over enkele jaren hun GSM downloaden en met behulp van 3D-print technologie deze gaan uitprinten? Zo zie je, sommige sectoren lopen iets sneller. Platenlabels hebben ondertussen (toch na een jaar of 10) ingezien dat ze moeten volgen en experimenteren gelukkig nu volop met nieuwe verdienmodellen. Andere sectoren zoals de boekenindustrie zijn vandaag zenuwachtig aan het rondkijken welke impact de digitalisering zal hebben op hun marktspelers. Engineering en ontwerpbureaus kunnen nog even doen of de wereld gewoon door draait, tot natuurlijk morgen de eerste 3D files en technische matrijstekeningen op Facebook beginnen te verschijnen. Maar goed, dat is een probleem voor morgen. Ja toch?
Een Vlaamse online e-book platform
Terug naar de sectoren die vandaag niets anders meer kunnen doen dan hun business model innoveren. Interessant is het nu om te zien hoe problemen (en hun oplossingen) gekopieerd kunnen worden over verschillende sectoren heen. Met ons bureau Board of Innovation is het net dat wat we doen. Zelf volg ik de laatste weken mee de workshops waarbij de Vlaamse boekenindustrie zoekt naar een nieuw model om met e-books om te gaan. Uitgevers, distributeurs, bibliotheken, retailers, auteurs, enzovoort. Allen hebben ze andere agenda’s maar ze zitten nu eenmaal in hetzelfde schuitje. Er wordt vandaag dus volop nagedacht over een Vlaams online platform waarbij digitale boeken verdeeld kunnen worden. Knap dat is het zeker! De muzieksector heeft eerst andere (illegale) spelers heel de markt laten overnemen en tracht nu nog te redden wat er te redden valt. Pijnlijk. De Vlaamse boekenindustrie heeft gelukkig sneller door dat door samenwerking iedereen sterker door deze transitie zal komen.
Kansloos #1: Digitale artificiële schaarste
Nu is het boeiend om te zien hoe klassieke oude business modellen botsen met nieuwe consumenten. Zoals in veel sectoren bestaan er intellectuele eigendomsrechten en worden bepaalde spelers rijk in het verhandelen ervan. In de boekenwereld bestaat er zo een huidig licentiemodel waarbij bibliotheken bijvoorbeeld het recht krijgen om een bepaalde titel gratis (lees: zwaar gesubsidieerd) uit te lenen aan een lezer. Uitgevers krijgen betaald per titel en het aantal exemplaren dat ter beschikking wordt gesteld. Dit licentiemodel, gebaseerd op schaarste, aanvaarden lezers zonder problemen. Wanneer een oma vandaag de bibliotheek binnenstapt en blijkt dat de nieuwe Tom Lanoye al verdwenen is uit het rek is dat simpelweg jammer. Over enkele weken brengt een student dat fysieke exemplaar wel terug en kan iemand het weer ontlenen. Dat hier een artificieel licentiemodel achter schuil gaat daar zijn bibliotheekbezoekers niet mee bezig.
Maar nu trachten verschillende spelers in binnen en buitenland dit fysieke schaarstemodel over te nemen in een digitale context. Wil ik een digitaal boek ‘ontlenen’ van een digitale bibliotheek kan het zijn dat de melding verschijnt. “excuseer, dit boek is momenteel ontleent en is terug beschikbaar over x aantal weken”. artificiële schaarste in een digitaal gedreven business model. Neen, dat begrijpen consumenten niet. Er is namelijk geen enkele fysieke beperking die het uitlenen van een e-book niet zou kunnen toelaten.
Kansloos #2: Geen schaarste maar overvloed
Het slecht kopiëren van een oud business model is uiteindelijk eerder pijnlijk. Als speler verlies je hier heel wat tijd (en dus geld) mee. Uiteindelijk zal blijken dat dit model niet houdbaar is en moet men opnieuw investeren in een nieuwe verdienmodel. (nieuwe infrastructuur, contracten, enz.) Voor het verhuren van digitale content kan je vandaag al veel leren van de filmsector. Daar heeft men al een paar iteraties doorgemaakt. Het verhuren van digitale content kan daar al enkele jaren. Een klassiek videotheekmodel waarbij mensen een paar euro betalen om een titel enkele dagen te kunnen bekijken werd initieel gekopieerd naar een online platform. iTunes doet het bijvoorbeeld al jaren en in België kunnen we eindelijk ook via digitale TV betalen om tijdelijk een film of serie te bekijken. Maar op dit model komt ondertussen ook al sleet te zitten. Betalen per stuk in een digitale wereld gaat er simpelweg tussenuit. Of het nu huren of kopen is, betalen voor pakketjes van een paar bits&bytes ligt moeilijk. Kopen per muziekalbum doen mensen online al bijna niet meer. Een artificieel pakket van 15 nummers, neen bedankt. Fans kopen vandaag massaal per nummer en kiezen zo zelf waarvoor ze hun Visa boven halen. 1 euro per nummer, dat werkte lekker. Werkte dus, want het nieuwe business model voor online media content draait ondertussen op het principe van ‘overvloed’. Consumenten betalen 1 vast bedrag per maand en kunnen alle muziek beluisteren die ze maar wensen. Kleinere bedrijven zoals Spotify die volgens deze all-you-can-eat abonnementsformules werken, botsen met het business model van iTunes. Apple zal de komende maanden een gelijkaardig business model introduceren.
Dat is dus kort samengevat waar het verdienmodel van digitale content staat. Wil je als boekensector vandaag meteen voorop lopen spring je dus bij voorkeur mee op dit business model in opmars. Een transparante prijszetting met een vast bedrag + een all-you-can-eat formule. Maar het lijkt erop dat men toch liever een tussenfase zal willen introduceren om ‘oude’ bedrijven niet voor de borst te stoten. Vandaag betaal je in de winkel per boek, online dus ook is de redenering. De uitwerking van dit digitale Vlaams E-book platform (VEP) kan al snel 1 tot 2 jaar duren. Waar staat de sector over twee jaar? Over twee jaar een model introduceren dat vandaag al zijn piek heeft bereikt lijkt me niet de beste keuze. Twee jaar terug was er nog maar net sprake van een App Store voor iPhone, E-readers waren nagenoeg onbekend laat staan dat iemand over een iPad sprak. Technologie evolueert razendsnel. Over twee jaar beschikken alle jongeren over smartphones en betaalbaar mobiel internet. Aansluiting vinden bij deze generatie die bibliotheken vandaag slechts bezoekt al was het een excursie naar Bokrijk, dat wordt nog de grootste uitdaging. Hen de waarde van boeken terug laten ontdekken is stap één. Hen ervoor laten betalen komt pas later.
Geld verdienen in een digitale wereld, niet eenvoudig.
Nick De Mey – zaakvoerder Board of Innovation
bureau voor Business Model Innovatie
Geschreven in opdracht van Sirris ICT naar aanleiding van het congres ‘Earn money with ICT’ – 25 oktober 2010
